تبلیغات
دانشگاه برتر و آینده ایران - چرایی تحول در علوم انسانی

.

.
چرایی تحول در علوم انسانی
نوشته شده توسط در ساعت 08:03 ق.ظ

با وجود حضور قریب دو میلیون دانشجوی علوم انسانی و ده ها هزار عضو هیات علمی و پژوهشگر در این حوزه، هنوز پایگاه اطلاع رسانی متمرکز و کارآیی در این زمینه وجود ندارد.

از میان صدها دانشکده، پژوهشکده، نشریه و تشکل علمی فعال در حوزه علوم انسانی، برخی فاقد خدمات اطلاع رسانی مجازی و بخش دیگر دارای پایگاه های اطلاع رسانی متفرقه و ناکارآمد هستند و به همین دلیل، جستجوی داده های علمی در حوزه علوم انسانی برای دانشجویان، اساتید و محققان با دشورای همراه شده است. از سوی دیگر پراکندگی افکار در حوزه علوم انسانی موجب شده است تا جریان علوم انسانی در کشور فاقد هویت و هدف مشترک و از کارآمدی حداقلی برخوردار باشد که این موضوع به دغدغه مسئولان عالی رتبه نظام جمهوری اسلامی به ویژه مقام معظم رهبری تبدیل شده است.

در شرایط کنونی و با وجود جهش در فن آوری های اطلاعات؛ دسترسی سریع، آسان و کم هزینه به اطلاعات علمی و یافته های پژوهشی، یکی از نیاز های جدی اساتید، محققان و دانشجویان در رشته های مختلف علوم انسانی است. به رغم وجود صد ها پایگاه اطلاعاتی وابسته به مراکز دانشگاهی، سازمانهای علمی پژوهشی و انجمن های تخصصی، پراکندگی اطلاعات، فقدان وحدت رویه در دسته بندی و ارزیابی و همچنین بخشی نگری و عدم جامعیت موجب شده است تا جستجوی علمی در منابع معتبر بویژه برای محققین و دانشجویانی که به بانکهای اطلاعاتی اختصاصی مراکز و سازمانهای علمی – پژوهشی دسترسی ندارند، با دشواری انجام شود. از این رو خلاء تاسیس یک پایگاه اطلاع رسانی در حوزه علوم انسانی به شدت احساس می شد که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در راستای ماموریت ذاتی خود، پروژه تاسیس "پرتال جامع علوم انسانی" را با هدف ایجاد تمرکز، سهولت دسترسی و هم افزایی در رشته های مختلف علوم انسانی، راه اندازی پروژه پرتال جامع علوم انسانی را که متشکل از بانک های اطلاعاتی تولیدات علمی در این حوزه می باشد، طراحی نموده است.

وبلاگ دانشگاه برتر و آینده ایران - Www.Higher-Uni.MihanBlog.Com

در این پروژه، اطلاعات مربوط به حوزه های مختلف علوم انسانی تجمیع و سازماندهی می شود تا کاربران بتوانند به صورت متمرکز و با صرف حداقل زمان و سهل ترین شیوه دسترسی به اطلاعات علمی مورد نظر خود دسترسی پیدا کنند.

بدون تردید، پرکردن خلاء مذکور و تامین نیاز میلیونها پژوهشگر و دانشجوی علوم انسانی که مخاطبین بالقوه این پرتال می باشند، مسیری دشوار و طولانی است که طی کردن موفقیت آمیز آن نیازمند سالها تلاش سخت و همراهی و حمایت مادی و معنوی سازمانها و مراکز فعال در عرصه علوم انسانی و یاری اساتید ، محققان و پژوهشگران در این عرصه است؛ اما آغاز این مسیر را در ماههای نخست سال همت مضاعف و کار مضاعف به فال نیک می گیریم و دست یاری و همراهی کلیه صاحب نظران رشته های مختلف علوم انسانی را می فشاریم.

ویژگیهای حوزه علوم انسانی و ضرورت راه اندازی پرتال

1- تعداد دانشگاه‌های علوم انسانی و تعداد دانشجویان و هیأت علمی
امروزه با توجه به ‌هزینه مادی کم راه‌اندازی واحدهای دانشگاهی علوم انسانی، شاید انواع آنها از دولتی و آزاد گرفته تا پیام نور و غیرانتفاعی به قریب 200 واحد بالغ شود. همچنین بر اساس برآوردها، حدود یک میلیون و هشتصد هزار دانشجوی علوم انسانی و یک‌صدهزار عضو هیأت علمی و مربی در این رشته‌ها فعالند.

2- موقعیت علوم انسانی نسبت به سایر رشته‌ها (فنی و طبیعی)
 بررسی جایگاه علوم انسانی در نظام ارزشگذاری و سیستم آموزشی ایران از اهمیت خاصی برخوردار است. آنان که در سیستم آموزشی ایران تحصیل کرده‌اند، سپس سیستم آموزش عالی یکی از کشورهای پیشرفته را نیز آزموده‌اند، به خوبی درمی‌یابند که از مهمترین وجوه تمایز بین دو سیستم، تفاوت جایگاه و ارزش علوم انسانی است.  البته بی‌توجهی به علوم انسانی در ایران پدیده نوینی نیست و متعلق به دهه‌های اخیر هم نیست و بسیاری منشا اصلی مشکلات و ضعف اساسی کشورمان را در همین نقطه ارزیابی می‌کنند.

3- عدم بروز و ظهور آثار علوم انسانی
 از آنجا که محصولات علوم انسانی بر خلاف پزشکی و مهندسی مادی و دیدنی نیست، طبعاً ظهور بسیار کمتری در جامعه دارد. البته کوتاهی در ارائه این علوم در قالبهای مخاطب پسند و نیز درگیر کردن جامعه با آن نیز این نقیصه را تشدید کرده است.
از سوی دیگر در حالی که رهبر انقلاب بر لزوم راه‌اندازی کرسی‌های نظریه‌پردازی تأکید کرده‌اند، با گذشت چندین سال و به رغم انجام شدن فعالیت‌ها و پژوهش‌های مختلف در کشور، این تلاش‌ها ظهور چندانی در جامعه نیافته است. علت آن است که اطلاع‌رسانی مناسب از این‌گونه پژوهش‌ها در جامعه نشده و از سوی دیگر، ‌این موارد، در کنار هم ارائه نشده و به صورت جزیره‌های جداگانه درآمده است.

با این حساب، متأسفانه جایی برای جمع‌آوری نتایج تحقیقات مختلف یا دست کم خلاصه و اشاره‌ای به آن‌ها وجود ندارد که همین امر از یک‌سو باعث برداشت عدم انسجام علوم انسانی در کشور شده است. از سوی دیگر، حضور یک میلیون و هشتصدهزار دانشجوی علوم انسانی و بیش از چهار میلیون فارغ‌التحصیل و یک‌صدهزار عضو هیأت علمی و مربی این رشته، موجب شده است تا علوم انسانی به مهم‌ترین دانش در عرصه اجتماع در مقایسه با رشته‌های فنی و علوم طبیعی تبدیل شود. اما با وجود این ظرفیت، خدمات مناسب اطلاع‌رسانی در رشته‌های علوم انسانی در کشور ما انجام نمی‌شود و همین امر باعث شده حق این بخش عظیم از دانش‌ها و پژوهش‌های انجام شده در کشور ادا نشود و علوم انسانی از رسیدن به جایگاه رفیع و مطلوب خود باز بماند.

4- مشکلات دیگر
البته مشکلات دیگری چون خلا محتوی در علوم انسانی، عدم توفیق کافی در بومی‌سازی، عدم جذب امکانات متناسب، عدم تأثیرگذاری شایسته بر مدیریت‌ها، عدم چهره‌سازی از اساتید علوم انسانی، فقدان انگیزه کافی در دانشجویان و متخصصین علوم انسانی و ضعف ارتباطی با سایر رسانه‌ها از موارد دیگری است که هریک قابل تشریح است و اکنون حوزه علوم انسانی از این مشکلات رنج می‌برد. با این وجود در کنار اقدامات دیگر، مواردی چون راه‌اندازی پرتال جامع می‌تواند ضمن حل برخی مشکلات، دست کم محملی برای طرح چنین مواردی باشد تا با کمک عوامل دیگر، در جهت رشد و ارتقای جایگاه علوم انسانی در کشور گام برداریم.

ج) بیانات مهم رهبر انقلاب و نقش پژوهشگاه
با بیانات اخیر رهبر انقلاب در جمع اساتید دانشگاه‌ها و تأکید بر لزوم بومی‌سازی علوم انسانی، مباحث مختلفی از نگاه‌های گوناگون در جامعه در گرفت. رهبر انقلاب در این بیانات با اشاره به جمعیت حدوداً دو میلیونی دانشجویان علوم انسانی، صرف تعلیم ترجمه علوم انسانی برآمده از کشورهای غربی در کشور بدون بومی کردن آن را نگران کننده خواندند.

"طبق آنچه که به ما گزارش دادند، در بین این مجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى عظیم دانشجوئى کشور که حدود سه میلیون و نیم مثلاً دانشجوى دولتى و آزاد و پیام نور و بقیه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى دانشگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى کشور داریم، حدود دو میلیون اینها دانشجویان علوم انسانى‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند! این به یک صورت، انسان را نگران میکند. ما در زمینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى علوم انسانى، کار بومى، تحقیقات اسلامى چقدر داریم؟ کتاب آماده در زمینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى علوم انسانى مگر چقدر داریم؟ استاد مبرزى که معتقد به جهان‌‌‌‌‌‌‌‌‌بینى اسلامى باشد و بخواهد جامعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناسى یا روانشناسى یا مدیریت یا غیره درس بدهد، مگر چقدر داریم، که این همه دانشجو براى این رشته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها میگیریم؟ این نگران کننده است. بسیارى از مباحث علوم انسانى، مبتنى بر فلسفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌هائى هستند که مبنایش مادیگرى است، مبنایش حیوان انگاشتن انسان است، عدم مسئولیت انسان در قبال خداوند متعال است، نداشتن نگاه معنوى به انسان و جهان است.

خوب، این علوم انسانى را ترجمه کنیم، آنچه را که غربى‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها گفتند و نوشتند، عیناً ما همان را بیاوریم به جوان خودمان تعلیم بدهیم، در واقع شکاکیت و تردید و بى‌‌‌‌‌‌‌‌‌اعتقادى به مبانى الهى و اسلامى و ارزشهاى خودمان را در قالبهاى درسى به جوانها منتقل کنیم؛ این چیز خیلى مطلوبى نیست. این از جمله‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى چیزهائى است که بایستى مورد توجه قرار بگیرد؛ هم در مجموعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى دولتى مثل وزارت علوم، هم در شوراى عالى انقلاب فرهنگى، هم در هر مرکز تصمیم‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیرى که در اینجا وجود دارد؛ اعم از خود دانشگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و بیرون دانشگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها. به هر حال نکته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى بسیار مهمى است."

این بیانات، همزمان با برخی سوء استفاده‌ها و تحریفات در رسانه‌های مختلف همراه بود. از یک‌سو عده ای به مخالفت کلی با این نگاه پرداخته و آن را نادرست خواندند، برخی رسانه‌ها این بیانات را انقلاب فرهنگی دوم توصیف کردند و طیف دیگر هم در مقام تحقق نظر رهبر انقلاب، خواستار تطبیق کلیه متون درسی و سرفصل‌های موجود با علوم موجود در حوزه‌های علمیه دینی شدند.

این در حالی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی، به عنوان مرجع اصلی، مأموریت بازبینی علوم انسانی دانشگاه‌ها را به پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سپرده بود که همین امر مانع اقدامات افراطی و تفریطی در این زمینه شده و ضمن تحقق روشمند مطالبات رهبر انقلاب، از ورود مراجع فاقد صلاحیت علمی در حوزه علوم انسانی و برداشت‌های نادرست جلوگیری می‌کند.

رویکرد پژوهشگاه در این زمینه یک رویکرد کاملاً علمی بوده که با اشراف بر محکمات عقاید دینی و در عین حال تسلط بر مباحث علوم انسانی در حوزه‌های مختلف، می‌تواند با بهره‌گیری از اهل فن و اساتید برجسته در تحقق این موضوع مهم بکوشد. اقدام فعالانه پژوهشگاه در این زمینه، از یک سو می‌تواند دغدغه‌ها و نگرانی‌های رهبر انقلاب و دیگر بزرگان حوزه و انقلاب را نسبت به خطرات و انحرافات احتمالی استفاده بی‌رویه از علوم انسانی غربی کاهش دهد و از سوی دیگر استادان برجسته این حوزه را از نگرانی ناشی از ورود و هجمه افراد فاقد صلاحیت علمی به این حوزه تخصصی رهایی بخشد تا در روندی مشخص، پیشرفت‌های لازم در این زمینه به دست آمده و از سوی دیگر بسیاری از متون درسی علوم انسانی که مربوط به دهه های گذشته و فاقد دستاوردهای جدید است، به روز رسانی شوند.

در این میان، بستری لازم است تا به صورت مشخص و منظم، میزان پیشرفت این مسئولیت مهم محول شده به پژوهشگاه علوم انسانی را در انظار جامعه علمی و مسئولان ذی‌ربط قرار دهد تا هم آن‌ها از روند کار آگاه شده و هم از نزدیک به راحتی نظاره‌گر دستاوردهای علمی این حوزه باشند که پرتال علوم انسانی این مهم را تحقق بخشد و در عین حال با دریافت بازخوردهای این اقدامات در یک مسیر رفت و برگشت چندباره، نظرات نخبگان را هم به راحتی در رفع اشکالات احتمالی لحاظ کند.

منبع: سایت  پژوهشگاه علوم انسانی